Na wschodnich granicach Unii Europejskiej, w szczególności na Słowacji, Węgrzech i w Polsce, znajduje się kilka kluczowych terminali kolejowych ułatwiających przeładunek towarów masowych i intermodalnych między torami szerokotorowymi na Ukrainie a torami o standardowym rozstawie szyn w UE. Obiekty te są niezbędne do utrzymania przepływu towarów w systemach o różnym rozstawie szyn.
Niezależnie od tego, czy chodzi o wsparcie Ukrainy podczas wojny, eksport surowców rolnych i produktów przemysłowych z Ukrainy, czy też planowane powojenne potrzeby Ukrainy w zakresie odbudowy, strategiczna alokacja zasobów ma kluczowe znaczenie dla uniknięcia potencjalnych przyszłych zatorów po europejskiej stronie sieci kolejowej.
Różnice w rozstawie szyn między Ukrainą (1 520 mm) a standardem UE (1 435 mm) wymagają urządzeń przeładunkowych do przenoszenia towarów między pociągami dostosowanymi do każdego systemu. Węzły te funkcjonują jako suche porty, wspierając ciągłość przepływów handlowych.
Słowacja
- Čierna nad Tisou: Położony na granicy słowacko-ukraińskiej terminal obsługuje transfer różnych towarów, wśród których dominuje ruda żelaza kierowana do Czech i Austrii. Lokalizacja służy jako krytyczny punkt, w którym przecinają się szerokie i standardowe szerokości torów, umożliwiając przepływ milionów ton towarów rocznie.
- Terminal Dobrá: Położony w pobliżu granicy z Ukrainą i połączony z Čierną nad Tisou, terminal transportu kombinowanego Dobrá jest zarządzany przez Bulk Transshipment Slovakia we współpracy z ZSSK Cargo. Obiekt obsługuje transport intermodalny między Azją a Europą, oferując usługi wielu operatorom. W ciągu ostatnich kilku lat terminal był również wykorzystywany do przeładunku ukraińskich produktów rolnych.
- Terminal Interport w Koszycach: Terminal Interport przechodzi transformację, wspieraną przez fundusze UE w wysokości 53 mln EUR, aby stać się nowoczesnym węzłem logistycznym, w tym budową obiektu do przeładunku zboża o wydajności 250 ton na godzinę. Strategiczne położenie Koszyc obsługuje korytarze prowadzące do portów Adriatyku i Morza Północnego, a obecnie trwa szeroko zakrojona rozbudowa połączonych zdolności przeładunkowych transportu. Terminal jest połączony z granicą ukraińską szerokotorową linią kolejową, obok huty stali w Koszycach, wykorzystując linię do transportu rudy żelaza.
Węgry
- Region Záhony: Na granicy węgiersko-ukraińskiej obszar Záhony obejmuje obiekty przeładunkowe, w których ukraińskie linie szerokotorowe spotykają się z węgierską infrastrukturą o standardowym rozstawie szyn. Region ten przechodzi obecnie proces zwiększania przepustowości, wspierany przez fundusze UE, w celu poprawy zdolności przeładunkowych i skuteczności kontroli granicznej.
- Terminal East-West Gate (EWG) w Fényeslitke: Reklamowany jako największy i najnowocześniejszy lądowy terminal intermodalny w Europie, EWG działa na skrzyżowaniu węgierskiej kolei normalnotorowej i ukraińskiej kolei szerokotorowej, ułatwiając przeładunek kontenerów między tymi dwoma systemami. Zbudowany przez rosyjsko-węgierskie konsorcjum, ten terminal o dużej przepustowości jest mocno niewykorzystany.
Polska
Po polskiej stronie granicy z Ukrainą kilka kolejowych terminali przeładunkowych służy jako ważne bramy do przemieszczania ładunków do UE.
Największym z nich jest Terminal PKP LHS Hrubieszów, który leży na szerokotorowej Linii Hutniczej Szerokotorowej i obsługuje towary masowe (takie jak ruda żelaza i węgiel), produkty rolne, metale oraz posiada możliwości przeładunku kontenerów.
Dorohusk, kolejne duże skrzyżowanie, oferuje przeładunek wielu ładunków (w tym kontenerów) między koleją szerokotorową i standardową. Mniejsze obiekty w Medyce (niedaleko Przemyśla) i Werchraciespecjalizują się w lokalnych przepływach towarowych - drewnie, materiałach budowlanych i niektórych towarach rolnych - choć mają bardziej ograniczoną przepustowość dla kontenerów.
Znajdujący się dalej w głąb lądu, ale nadal na linii szerokotorowej, Euroterminal Sławków jest węzłem o dużym natężeniu ruchu, połączonym bezpośrednio z Hrubieszowem przez LHS, zapewniając kompleksową obsługę ładunków masowych, metali i ruchu kontenerowego w głębi przemysłowego serca Polski.
Poza granicami UE
- Terminal kontenerowy Mostyska: zlokalizowany we wsi Mostyska w obwodzie lwowskim na Ukrainie, terminal ten działa w pobliżu kolejowego przejścia granicznego Mostyska-II. Służy jako krytyczny punkt przeładunku towarów między ukraińskim i europejskim systemem kolejowym.
- MOST Logistic Terminal: Położony na granicy z Polską, MOST Logistic Terminal jest połączony z ukraińskimi i europejskimi portami morskimi drogą lądową i kolejową. Świadczy usługi przeładunku zboża, towarów masowych i innych ładunków, ułatwiając eksport, import i operacje tranzytowe.
Strona ukraińska nie pozostaje w tyle pod względem możliwości. Čop i Batevo z silosami zbożowymi, Mukaczewo z magazynami ropy i paliw, wiele innych terminali ze standardowym połączeniem od strony UE. Ponadto w Ukrainie istnieje możliwość uzyskania pozwolenia na budowę w ciągu trzech miesięcy w trybie przyspieszonym.
Konkurencja i plany rozwoju
Terminale na Słowacji, Węgrzech i w Polsce działają w konkurencyjnym środowisku, a celem każdego z nich jest przyciągnięcie i efektywne zarządzanie ruchem towarowym. Aby zwiększyć przepustowość i sprostać przyszłym wymaganiom, realizowanych jest kilka projektów rozwojowych:
Na Słowacji inwestycja UE o wartości 53 mln EUR jest skierowana na modernizację zdolności przeładunkowych w Interport Košice. Jednocześnie słowacki rząd uznał terminal Čierna nad Tisou za swoją strategiczną inwestycję, wnioskując o dofinansowanie z UE terminalu oddalonego o zaledwie 90 kilometrów.
Na Węgrzech region Záhony również wymagał finansowania z UE w celu modernizacji kolejowych połączeń granicznych, eliminacji istniejących wąskich gardeł i poprawy infrastruktury.
W Polsce plany obejmują rozwój dodatkowych obiektów przeładunkowych wzdłuż linii LHS, aby sprostać zwiększonemu wolumenowi przewozów towarowych.
Na Ukrainie podejmowane są wysiłki na rzecz budowy większej liczby linii o standardowym rozstawie szyn, takich jak kolej Chop-Użhorod, w celu bardziej płynnej integracji z europejską siecią kolejową.
Kwestie związane z finansowaniem UE
Unia Europejska przeznaczyła znaczne fundusze na poprawę infrastruktury transportowej między jej państwami członkowskimi a Ukrainą, koncentrując się na poprawie połączeń transgranicznych i ułatwieniu handlu. W czerwcu 2023 r. Komisja Europejska ogłosiła inwestycję w wysokości około 250 mln euro na modernizację połączeń transgranicznych między Polską, Słowacją, Węgrami, Rumunią i Ukrainą/Mołdawią.
Dystrybucja tych funduszy rodzi jednak pytania o potencjalną nadwyżkę mocy produkcyjnych w niektórych obszarach, podczas gdy inne regiony mogą pozostać niedostatecznie obsługiwane.
