Inicjatywa ma na celu skrócenie czasu podróży na wielu trasach transgranicznych, przy wsparciu planowanych inwestycji infrastrukturalnych i dostosowań regulacyjnych mających wpływ na operatorów kolejowych, zarządców infrastruktury i państwa członkowskie.
Plan oparty na sieci TEN-T
Plan, oparty na rozporządzeniu TEN-T zaktualizowanym w 2024 r., proponuje sieć łączącą wszystkie stolice UE i główne ośrodki miejskie z liniami kolejowymi zaprojektowanymi do prędkości powyżej 200 km/h, a w niektórych korytarzach przekraczającymi 250 km/h tam, gdzie jest to wykonalne. Kluczowe przykłady obejmują trasę Berlin-Kopenhaga, która do 2030 r. ma zostać skrócona z siedmiu do czterech godzin, oraz połączenie Sofia-Ateny, które do 2035 r. ma być obsługiwane w czasie krótszym niż sześć godzin.
Wiążące decyzje dotyczące wdrożenia korytarza do 2027 r.
Aby zapewnić realizację do 2040 r., Komisja zamierza do 2027 r. podjąć wiążące decyzje dotyczące wdrożenia korytarza. Decyzje te określą harmonogramy usuwania wąskich gardeł w infrastrukturze i wyznaczą odcinki, które mają zostać zbudowane z myślą o bardzo dużej prędkości. Projekty budowy i modernizacji są dostosowywane do standardów odporności i neutralności klimatycznej. Wpływ na środowisko, emisje w całym cyklu życia i środki adaptacji do klimatu mają zostać włączone do przyszłego planowania infrastruktury kolejowej.
Pełna rozbudowa sieci za prawie 550 mld EUR
Oczekuje się, że specjalna strategia finansowania UE zostanie uruchomiona do końca 2025 roku. Komisja szacuje koszt ukończenia sieci dużych prędkości TEN-T na 345 mld EUR, przy czym pełna rozbudowa sieci poza TEN-T będzie kosztować do 546 mld EUR. Według ocen zewnętrznych, zwrot społeczny z pełnej rozbudowy może przekroczyć 750 mld EUR. Ramy finansowania obejmują dotacje UE, współfinansowanie krajowe i inwestycje prywatne, z naciskiem na nowe narzędzia finansowe i modele publiczno-prywatne, takie jak baza aktywów regulowanych (RAB) lub systemy leasingu.
Dostępność taboru kolejowego na rynku wtórnym
Dostępność taboru kolejowego jest przedmiotem działań mających na celu ustanowienie rynku używanych pojazdów i zakaz złomowania nadających się do użytku pociągów dużych prędkości. Komisja zamierza również dokonać przeglądu zasad certyfikacji maszynistów w 2026 r. w celu uproszczenia transgranicznych operacji załogi. Przeglądowi temu towarzyszyć będzie przyjęcie nowego planu wdrożenia ERTMS i zharmonizowanych norm dla składów pociągów dużych prędkości.
Wejście nowych operatorów
Aby poprawić warunki rynkowe, plan eliminuje bariery wejścia na rynek dla nowych operatorów. Komisja zaproponuje zmiany w 2026 r., aby umożliwić lepszy dostęp do systemów biletowych i wzmocnić prawa pasażerów w podróżach z udziałem wielu operatorów. Opłaty za dostęp do torów i dostęp do obiektów infrastruktury usługowej również zostaną poddane przeglądowi. Zarządcy infrastruktury będą zobowiązani do koordynowania ofert przepustowości na długodystansowych trasach transgranicznych, a tablica wyników będzie śledzić wdrażanie planu od 2026 roku.
ERTMS i jednolity system sygnalizacji na liniach dużych prędkości
Częścią planu są również modernizacje operacyjne. Oczekuje się przesunięcia w kierunku standaryzacji i automatyzacji cyfrowej, z naciskiem na wdrożenie ERTMS jako jednolitego systemu sygnalizacji na wszystkich liniach dużych prędkości. Ma to na celu zmniejszenie fragmentacji technicznej i skrócenie czasu zatwierdzania nowych składów pociągów.
Mobilność wojskowa również jest czynnikiem
Propozycja Komisji obejmuje ustanowienie okrągłych stołów zainteresowanych stron na konkretnych trasach transgranicznych i monitorowanie postępów za pomocą nowo ustanowionych mechanizmów zarządzania. Mobilność wojskowa jest również uwzględniona w programie infrastrukturalnym, przy czym oczekuje się, że modernizacje przyniosą korzyści logistyce podwójnego zastosowania i ruchowi towarowemu, a także cywilnemu ruchowi pasażerskiemu.
Znaczne skrócenie czasu podróży
Przewiduje się, że czas podróży pociągiem między głównymi miastami skróci się o połowę w kilku korytarzach. Zgodnie z szacunkami przedstawionymi na załączonych mapach i tabelach danych, podróż z Paryża do Madrytu może zostać skrócona do 6 godzin, a Lizbona-Madryt do 3 godzin. Przewiduje się, że Bruksela-Berlin wyniesie 5h30, a Praga-Wiedeń 2h30. Przewiduje się, że do 2040 r. podróże takie jak Ateny-Sofia (obecnie 13h40) będą trwać 6 godzin.
Komisja Europejska zamierza sfinalizować swoją strategię finansowania w 2026 r. w ramach szerszej inicjatywy "High-Speed Rail Deal" z udziałem państw członkowskich i inwestorów. Oczekuje się, że sektor kolejowy, właściciele infrastruktury i władze regionalne będą uczestniczyć w skoordynowanych wysiłkach na rzecz realizacji planowanej sieci w ciągu najbliższych 15 lat.
